Balkanlar, Ortadoğu ve özellikle Türkiye’deki popüler müzik ve kültür üzerine çalışmalarıyla tanınan Martin Stokes, son kitabı Aşk Cumhuriyeti’nde Zeki Müren, Orhan Gencebay, Sezen Aksu ve popüler müzik üzerinden Türkiye’nin 1950’lerden itibaren geçirdiği dönüşümü mercek altına alıyor. Bunu yaparken de kültür bilimlerinde görece yeni bir bakış açısını yansıtan, duygusallık ve kişiselliğin nasıl toplumsallaştırıldığına, iktidar ilişkileri ağına nasıl sokulduğuna odaklanan “kültürel mahrem” perspektifini temel alıyor. Türkiye’nin yakın tarihinde artık birer ikona dönüşmüş bu üç sanatçının müziklerinin Türkiye’de “aşk” kavramının gelişimine katkılarını inceliyor.

Müren, Gencebay ve Aksu Türkiye’de müzik dünyasında da gündelik yaşamda da derin, çoğalan bir etki yaratmalarına rağmen ne akademik ne entelektüel ortamın ilgisine mazhar olmuş üç önemli isim. Stokes kitabında, bir yandan bu üç ikonun müziklerini özellikle taşıdıkları duygusal boyut üzerinden anlamlandırmaya ve kamusal kişiliklerini çözümlemeye girişiyor, bir yandan da popüler kültürde yarattıkları derin etkiyi tarihsel, toplumsal bir çerçeveye oturtup Türkiye’de yaşanan liberalleşme, küreselleşme süreçlerini, iktidarın işleme biçimlerinde yaşanan dönüşümleri kurcalıyor. Yazar, bu üç ulusal ikonun resmi Devamı »

Gregory Jusdanis bu kitabında güzel bir soru soruyor: Edebiyat neden önemlidir? Aslında bu, edebiyatın ya da genel anlamda sanatın kendini savunmak zorunda ilk kalışı değil. Sanatlar Platon ve Aristoteles’ten Kant’a, Schiller’e ve günümüzün coşkulu dijitalcilerine, pek çok defa saldırıya uğradı. Jusdanis bize bu tartışmaların geçmişten günümüze çeşitli tezahürlerini, zihin açıcı bağlantılar kurarak anlatıyor.

Gerçek ile hayal arasına ayrım koyma yetisi, insanı insan yapan önemli niteliklerden biri. Önceden hiç düşünülmemiş bir şeyi hayal etmek, kendimizi bir başkasının yerine koyabilmek ve daha da önemlisi yeni bir dünya için mücadele edebilmek, işte bu ayrıma dayanır. Edebiyat da bize farklı ilişki biçimlerini ve siyaset yordamlarını hayal edebilme olanağı verir. Peki nasıl?

Bir sanat eseri karşısında, bir şarkı dinlerken, bir film izlerken, bir heykele bakarken, bir şiir okurken, icat edilmiş bir dünyaya girdiğimizi biliriz. Kendi başına değerli olan bu tecrübe, bir yandan da gerçek ve hayali olan arasına koyduğumuz ayrımları keskinleştirir. Jusdanis bunu “edebiyatın parabatik potansiyelini kullanarak sınırların bilenmesi” diye niteliyor ve analizinin merkezine Aristophanes komedyasından ödünç aldığı parabasis kavramını koyuyor. Aristophanes’te koro üyeleri oyunun bir anında bir adım öne çıkar, maskelerini çıkarır ve izleyicilere aktör değil yurttaş olarak seslenirlerdi. Bu âna parabasis denir. Koronun bu ikili rolü—yan Devamı »

Bu kitapta, Cumhuriyet döneminin ilk Anayasası olan 1924 Anayasası’nın yapımında bizzat yer almış, sonra da 1925’te açılan Ankara Hukuk Mektebinde Hukuk-ı Esasiye (Anayasa Hukuku) dersleri vermiş olan Ahmet Ağaoğlu’nun (1869-1939) ders notları tarihsel ve entelektüel bağlamıyla ele alınıyor. Ahmet Ağaoğlu’nun 1925-6 akademik yılına ait birinci sınıf ve 1926-7 akademik yılına ait ikinci sınıf Hukuk-ı Esasiye ders notları, şimdiye kadar yalnızca Osmanlıca bilenlere açıktı. Devletin yapısı, güçler ayrılığı, egemenlik, özgürlükler gibi temel konularda dünyadan karşılaştırmalı örneklerle işlenmiş bu ders notlarının yaygın dolaşımda bulunmaması bir eksiklikti. Bu kitap, söz konusu eksikliği gidermeyi amaçlıyor. Ağaoğlu’nu 1930, yani Serbest Fırka dönemi ve sonrasında yazdıklarıyla tanıyanlar için 1926-7 Hukuk-ı Esasiye notları iyi bir yeniden düşünme vesilesidir. Diğer yandan Ağaoğlu’nun dersleri, Türkiye’de Takrir-i Sükûn dönemine denk geldiğinden, okuyucular, derslerde işlenen konuların bu siyasal bağlamda hayli ilginç olduğunu fark edeceklerdir. Kısacası, sözlük, kaynakça ve 1924 Anayasası (Kanun-ı Esasi Encümeni teklifi, Anayasa metni, 1945 versiyonu ve 1952 versiyonu) metniyle birlikte bu kitap yalnızca Ağaoğlu’yla ilgilenenler için değil; hukuk ve hukuk tarihi, yüksek öğretim tarihi, siyaset bilimi araştırmacıları ve nihayet erken Cumhuriyet dönemiyle ilgilenenler için de verimli bir kaynak olacaktır.

Osmanlıca metinleri derleyen, transliterasyonunu yapan Devamı »

Greko-Roma dünyasının son büyük kentsel yerleşimi Konstantinopolis, nasıl ortaçağ Hıristiyan Avrupa’nın en büyük kentine dönüştü? Yedinci yüzyılda halifelerin fetih rüyalarını süsleyen kentle 1453’te Fatih Sultan Mehmet’in fethettiği kent arasında ne gibi farklar vardı? Konstantinopolis’in, eski dünyanın çöküşü sürecinde hayatta kalmasının nedeni, sağlam altyapısının ve kentsel hayatın temel yapılarının aslen değişmemesiydi. Altıncı yüzyıl ortalarında hayata geçen temel sosyal hizmet kurumları, liman, pazar, imparatorluk sarayı, kilise gibi kurumlar “Karanlık Çağlar” denen yedinci ve sekizinci yüzyıllar boyunca hizmet etmeyi ve ardından gelen uzun canlanma döneminde model olmayı sürdürdü. Kentin erken dönem Hıristiyan çehresi, ancak onuncu yüzyıldan itibaren yeni manastırların, aristokrat evlerinin inşasıyla ve Haliç’teki ticari hayatın dönüşmesiyle değişmeye başladı. Ama bu yeni imarlaşma o sıralarda hâlâ var olan çekirdeğin etrafında örgütlenmekteydi. Kentsel hayatın sürekliliği, 1203-4 Dördüncü Haçlı Seferiyle ve ardından gelen yağma ve yangınlarla kesintiye uğradı. Konstantinopolis, Bizans İmparatorluğunun son iki yüzyılında, merkezi olmayan, dağınık bir periferiye yayılan bir kent haline geldi.

Dünyanın önde gelen Bizans tarihçilerinden Paul Magdalino, yazılı kaynakların yanı sıra arkeoloji ve mimarlıktan da yararlanarak ortaçağ İstanbul’unu tahayyül etmemizi sağlıyor.  Devamı »

Eldeki derlemenin amacı, Sakatlık Çalışmaları başlığı altında şekillenen görece yeni bir araştırma alanıyla ilgili güncel tartışmaları ve literatürü Türkiye’deki okuyucuya tanıtmak. Sakatlık Çalışmaları, 1970’li yıllardan itibaren ama özellikle 1980’lerden sonra gelişen, farklı disiplinleri bir araya getiren bir alan. Bu alan büyük oranda 1960’ların sosyal hareketliliği çerçevesinde, özellikle İngiltere ve ABD topraklarında yeşerdi. Çeşitli sakatlıkları olan gazilerin Vietnam Savaşından ülkelerine dönüşleri 1960’ların hareketliliğiyle birleşince, ortaya sakat kimliğini, deneyimini ve haklarını vurgulayan bir sakat hareketi çıktı. Bir akademik alan olarak Sakatlık Çalışmaları ise, bu hareketin verdiği ivmeyle şekillendi ve zamanla sosyal bilimlerdeki diğer ilgilerden beslenerek zenginleşti (Marksist eleştiri, fenomenoloji, kadın araştırmaları, ırk çalışmaları, queer gibi).

İşte Sakatlık Çalışmaları bu alandan seçilmiş ve beş başlık altında bir araya getirilmiş metinlerden oluşuyor. Bunlar sırasıyla, Sakatlığa Kuramsal Yaklaşımlar, Tarihte Sakatlık, Dışlama/Dahil Etme Süreçleri, Sakat Hareketi ve Sakatlık ve Kimlik’tir. Bu derleme aracılığıyla temel tartışmaları Türkçeye kazandırmanın, yeni filizlenen akademik çalışmalara bir katkı sunabileceğini, eleştirel sesini daha fazla duymayı beklediğimiz sakat hareketi ile akademi arasında bir işbirliği kapısı açacağını umuyoruz.

Dikmen Bezmez, Koç Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Devamı »